Fotoğraflar Usta İşi Beyoğlu - Zanaat Yeniden Projesi Kitabı'ndan alınmıştır.

Ustaişi Beyoğlu, Beyoğlu’nun zanaat mirasını güncel tasarım, eğitim ve yaratıcı üretim pratikleriyle yeniden buluşturan; usta, çırak, öğrenci, tasarımcı ve atölyeleri bir araya getirerek zanaat bilgisinin gelecek kuşaklara aktarılmasını, yeni çıraklık modelinin önerilmesini, atölyelerin güçlendirilmesini ve bölgenin açık bir zanaat, yaratıcılık ve eğitim merkezi olarak yeniden konumlandırılmasını hedefleyen bir projedir.

"Zanaat, sanayi öncesi döneme ait bir üretim ve yaşam biçimi olmanın ötesinde ele alınırsa, bizlere ne tür imkânlar sunmaya başlar? Zanaatın günümüzdeki değişen konumunu, İstanbul’daki zanaat sistemi üzerinden yeniden tanımlayabilir miyiz? Dünyada gittikçe azalan ve bazı bölgelerde neredeyse kaybolmuş olan zanaat tipi üretim, İstanbul’da halen varlığını sürdürmektedir ve bir “ağ” yapısına bağlı olarak, belli bölgelerde ve özellikle kent merkezinde kümelenir. Beyoğlu bu anlamda, Osmanlı İmparatorluğu’nun 19.yy’daki Batılılaşma süreçlerinde, İstanbul’un önemli zanaat merkezlerinden biri olmuştur. 2006 yılında, Türkiye’nin de taraf olduğu UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi kapsamında, el emeği ile üretim, korunması gereken değerler arasındadır. Bu tür zanaat mahalleri, kendi içindeki ilişkiler ve yaratıcı aktörler ile kurdukları ilişkiler ile bir yaratıcılık alanı oluştururlar. Ayrıca, büyük ölçekli ve seri üretimin aksine açık sistem yapısı ile, atölye mekânını ve üretim bilgisini kendi ağına ve yaratıcı aktörlerin kullanımına ve katılımına açık tutarak, etkileşimli, çoğulcu ve yaratıcı bilgi üretimine imkân verirler.

Beyoğlu Bölgesi’ndeki zanaat atölyeleri de uzun yıllardır yaratıcı aktörlerle birlikte çalışarak, yenilikçi ve el emeği ürünlerin ortaya çıkmasında önemli rol oynamıştır. Bu noktada, Beyoğlu’ndaki zanaat atölyelerinin “kaybolmakta olan” ve “işlevini yitirmiş” bir üretim şeklinden ziyade, güncel ihtiyaç ve talepler karşısında kendilerini yenilemeyi başarabilmiş ve yaratıcı aktörlerle çalışma pratikleri geliştirebilmiş bir üretim şekli olarak tanımlanmaya başlanması gerekir. Bu sayede, İstanbul genelinde ve Beyoğlu özelinde, zanaat atölyelerini ve mahallelerini “yenilikçilik ve yaratıcılık merkezi” olarak yeniden konumlandırmaya başlayabiliriz. Böyle bir gelecek kurgusunda, zanaat bilgi ve becerisinin yeni kuşaklara aktarılması ve yaratıcı aktörlerle buluşturulması, öncelikli bir faaliyet konusu olarak karşımıza çıkar. Bu noktada, zanaat atölyelerini güncel eğitim sisteminin bir bileşeni ve mekânı haline getirmemiz mümkün müdür? Usta-Çırak eğitim sistemini, yeniden gündeme taşıyarak, yaratıcılığı ve yenilikçiliği destekleyen bir model haline getirebilir miyiz?

Bu önermeler, hem zanaat bilgisinin gelecek kuşaklara aktarılmasında hem de formel eğitimin kapalı ve didaktik kalıplarının dışına çıkılması noktasında önem taşımaktadır. Her zanaat atölyesinin ve ustasının sahip olduğu zanaat bilgisi ve deneyimi eşsizdir ve bu tür bilgi, ancak yeni nesiller ile geleceğe iletilebilir; yeni deneyim ve bilgilerle zenginleşebilir. Zanaat eğitimi, nesillerdir “Usta-Çırak” eğitim modeli ile aktarılmakta ve öğrenilmektedir. Günümüzde, çeşitli sebeplerle bu model kesintiye uğramaya başlamıştır, yeni nesil çıraklar ve dolayısıyla ustalar yetişememektedir. Bir yandan da günümüzde artık, yeni eğitim modellerinin gelişmekte olduğu batılı ülkelerde, yaparak, deneyerek, bir şeyleri 3 boyutlu canlandırarak düşünmek, fikir geliştirmek, ilkokullardan üniversitelere kadar formel eğitimin önemli bir parçası haline gelmeye başlamıştır. Bu noktada, geleneksel usta-çırak eğitiminin yaparak, deneyerek, gözlemleyerek öğrenme, bilgiyi aktarma metodunu ve ortamını tekrar gündeme taşımak ve güncel eğitim sistemi ile entegre etmek, önemli bir adım olarak karşımıza çıkar.

Ustaişi Beyoğlu projesi, bu kapsamda bir dizi eylemi harekete geçirdi. Beyoğlu’ndaki zanaat atölyeleri, metal, ahşap, cam, kostüm, müzik aleti, avize ve abajur atölyeleri, güncel eğitim sisteminin bir parçası haline getirildi. Zanaatkarlar ile üniversite tasarım bölümü öğrencileri ve meslek lisesi öğrencileri bir araya getirildiler; yerli ve yabancı yaratıcı endüstri profesyonelleri ve öğretim görevlileri ile birlikte, yeni çıraklık ve eğitim modelinin oluşumunda yer aldılar. Zanaat anlayışı, Usta-Çırak-Atölye üçgeninden hareketle, yenilikçi yöntemlerle yeniden kurgulandı.

Beyoğlu Bölgesi, Ustaişi Beyoğlu Projesi ile, zanaat atölyelerini merkeze alan ve formel eğitim ile ilişkilendiren, yaratıcılığı ve üretimi besleyen açık ve yenilikçi bir eğitim alanı olarak yeniden kurgulanmaya çalışıldı. Proje vesilesiyle konuyu sahiplenen ve destekleyen İstanbul Kalkınma Ajansı’na, Beyoğlu Belediyesi’ne, Kültür Kenti Vakfı’na, İstanbul Bilgi Üniversitesi’ne, projede yer alan tüm zanaat atölyelerine, ustalara, programa katılan çıraklara ve tasarım öğrencilerine, tüm öğretim görevlilerine ve yaratıcı aktörlere teşekkürler. Projenin, Beyoğlu’ndaki daha çok zanaat atölyesini, zanaatkarı, yaratıcı aktörü ve daha çok genci içine alarak evrilmesi ve bölgenin açık bir zanaat, yaratıcılık ve eğitim merkezi olması dileğiyle,"

Aslı Kıyak İngin

Akademik Koordinatör, Ustaişi Beyoğlu

Öğretim Görevlisi, İstanbul Bilgi Üniversitesi

Ustaişi Beyoğlu - Zanaat Yeniden Projesi Kitabı'ndan alınmıştır.

Projenin Adımları:

Çağdaş Çıraklık Programı: Proje kapsamında geleneksel ustalık eğitimini güncel yaratıcılık ve üretim eğitimleri ile birleştirilerek zanaat atölyelerinin alternatif ve yaratıcı bir eğitim ve iş alanı olarak gündeme getirilmesi sağlanmıştır.

Usta-Çırak Seminerleri: Seminerler, bölgedeki zanaatkâr, usta ve çırakların güncel konularda bilgilenmesini ve kendilerini geliştirmesini sağlayan açık bir eğitim süreci olarak gerçekleştirildi.

Atölye İyileştirme Çalışmaları: Usta İşi Beyoğlu projesi kapsamında gerçekleştirilen mekân iyileştirme ve atölye güçlendirme çalışmaları, ustaların ihtiyaçları, iş güvenliği analizleri ve atölyelerin kültürel dokusu gözetilerek Galata ve Şişhane’deki dört farklı zanaat atölyesinde küçük ölçekli müdahalelerle hayata geçirildi. 

Yaratıcı Atölyeler: 

 -Volos’tan İstanbul’a: Balıkçılar ve Zanaatkarlar 

 -Zanaat Atölyelerinden Pasajlara 

 -Yaratıcı Atölyeler: Pasajlar 

 -Kişiselleştirilen Zanaat, Sınırsız Uyarlama 

Sergi: Zanaat Yeniden…: Ustaişi Beyoğlu Projesi Sergisi, Beyoğlu Belediyesi Sergi Salonu

ZET Konferans: Zanaat, Eğitim ve Tasarım Üzerine Bir Konferans, İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampüsü

Fotoğraflar Ustaişi Beyoğlu - Zanaat Yeniden Projesi Kitabı'ndan alınmıştır.

Ustaişi Beyoğlu Kitabından sayfalar:

Ustalardan Alıntılar:

Ustaişi Beyoğlu Projesi Belgeseli:

Süreç Videoları: Talat Akın, İshak Toraman